De Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid (SGGG) waarschuwt dat het beperken van werkloosheidsuitkeringen zonder voldoende begeleiding langdurig werklozen niet naar werk leidt, maar hen vaker richting armoede en zorg duwt, waardoor de druk op hulpverlening, geestelijke gezondheidszorg en sociale zekerheid verder toeneemt.
In een opiniestuk in De Tijd vorige week plaatste SGGG-voorzitter Frieda Matthys kritische kanttekeningen bij de federale maatregel om werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken. Volgens haar vertrekt het beleid te veel vanuit de veronderstelling dat mensen automatisch inzetbaar worden zodra hun uitkering stopt. Voor een grote groep langdurig werklozen is de realiteit veel complexer.
Psychische kwetsbaarheden
Het gaat vaak om mensen met psychische kwetsbaarheden, zoals angstproblematiek, chronische stress, persoonlijkheidsproblemen of ontwikkelingsstoornissen, geregeld in combinatie met lichamelijke klachten. Zonder intensieve, aanklampende begeleiding staan zij te ver van de arbeidsmarkt om onmiddellijk door te stromen naar regulier werk.
De eerste effecten tekenen zich volgens Matthys al af. Mensen die hun uitkering verliezen, kloppen vaker aan bij OCMW’s voor een leefloon of zoeken medische attestering om inkomensverlies op te vangen. Problemen verdwijnen zo niet, maar verschuiven van het ene loket naar het andere, met bijkomende druk op eerstelijnszorg, geestelijke gezondheidszorg en sociale diensten.
Wat op korte termijn als een besparing wordt voorgesteld, dreigt op langere termijn net hogere maatschappelijke kosten te veroorzaken. Wie zonder ondersteuning uitvalt, belandt vaker in duurdere en langdurigere zorgtrajecten, met minder kans op herstel en arbeidsdeelname.
Coherente overgangstrajecten
De SGGG pleit daarom voor coherente overgangstrajecten wanneer uitkeringen wijzigen of stoppen, met één trajectregisseur per persoon. Investeringen in aanklampende begeleiding, op de werkvloer, in de wijk of via arbeidsmatige activiteiten, vergroten volgens de organisatie de kans op duurzame participatie en verlagen tegelijk de zorgdruk.
Sanctioneren kan volgens Matthys slechts het sluitstuk zijn, en alleen wanneer begeleiding wordt geweigerd. “Activeren begint bij begeleiden”, klinkt het.
