Het Tijdschrift voor Geneeskunde en Gezondheidszorg neemt 11 medische artikels (1) uit 2025 in de algemene pers onder de loep. Hoe wetenschappelijk onderbouwd zijn die? We stonden hier al eerder bij stil. De auteurs gaan hier in op de snel aan populariteit winnende ‘integratieve geneeskunde’. Het risico op medicalisering van pseudowetenschap is niet denkbeeldig.
Integratieve geneeskunde wint snel aan populariteit, onder meer door opleidingen zoals Integrative Medicine in Clinical Practice (IMCP), die ontstaan zijn uit samenwerkingen tussen artsen, orthomoleculaire centra en aanbieders van voedingssupplementen, zo geven de auteurs de context aan. Deze opleidingen combineren reguliere evidence-based geneeskunde met complementaire en alternatieve therapieën. De sterke toeloop leidt tot wachtlijsten, maar ook tot groeiende kritiek.
Een fundamenteel probleem is dat een duidelijke, afgebakende definitie ontbreekt. Organisaties zoals TCIH (‘Traditional Complementary Integrative Healthcare’) promoten een holistische, participatieve en cultureel sensitieve zorgvisie, maar onder deze brede vlag worden uiteenlopende interventies geplaatst. In veel opleidingen worden onbewezen of weerlegde therapieën – zoals homeopathie, acupunctuur en orthomoleculaire behandelingen – zonder onderscheid naast bewezen leefstijlinterventies aangeboden. Zo vervaagt de grens tussen complementaire zorg met wetenschappelijke onderbouwing en alternatieve zorg zonder bewijs.
Nepzorg
Binnen de geestelijke gezondheidszorg tracht het Centrum Integrale Psychiatrie (CIP) van Rogier Hoenders deze grens wél expliciet te trekken. Het CIP onderscheidt complementaire interventies met bewezen effect. Denk aan lichaamsbeweging bij depressie, mindfulness voor terugvalpreventie en relaxatie bij angst. Die verschilt van alternatieve therapieën zonder wetenschappelijke basis. Alleen de eerste categorie hoort volgens hen thuis binnen integratieve psychiatrie. Het protocol benadrukt bescherming van patiënten tegen misleiding, valse hoop en kwakzalverij.
In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTVG) komen kritische stemmen aan bod. Oncoloog Hans Westgeest stelt dat holistische zorg al inherent is aan goede oncologische praktijk en dat een apart label overbodig is. Huisarts Bernard Leenstra gaat verder en noemt integratieve geneeskunde “nepzorg”, omdat ze vaak therapieën integreert die geen wetenschappelijke toets doorstaan. Hij waarschuwt voor normalisering van onbewezen interventies en mogelijke druk om deze in richtlijnen of terugbetalingssystemen op te nemen.
Niet alle initiatieven onder de noemer integratieve geneeskunde zijn echter problematisch, nuanceren de auteurs. Het Centrum voor Integratieve Geneeskunde (CIG) van UZ Gent werkt volgens een strikt biopsychosociaal model en richt zich op patiënten met aanhoudende lichamelijke klachten zonder duidelijke somatische verklaring, zoals moeheid, functionele neurologische symptomen en niet-ademhalingsgebonden slaapstoornissen. Het CIG biedt multidisciplinaire diagnostiek en begeleiding, met nadruk op educatie, stressregulatie, psychotherapie en revalidatie. Het centrum hanteert een kwaliteitskader dat volledig binnen de reguliere geneeskunde valt.
Containerbegrip
Het neemt niet weg dat integratieve geneeskunde een containerbegrip is dat uiteenlopende praktijken omvat. De snelle groei van opleidingen die onbewezen alternatieve therapieën combineren met evidence-based leefstijladviezen leidt tot verwarring en risico op medicalisering van pseudowetenschap. “Er is geen duidelijke definitie, waardoor de invulling ervan sterk kan verschillen. De voorbije jaren schieten opleidingen en cursussen integratieve geneeskunde als paddenstoelen uit de grond. Dat leidt tot hevige discussies omdat deze opleidingen in veel gevallen alternatieve, niet-bewezen therapieën integreren, waaronder homeopathie en orthomoleculaire therapie. Daardoor geven ze aan kwakzalverij een zekere sérieux.”
Een duidelijke afbakening en kritische toetsing zijn noodzakelijk om patiënten te beschermen en de integriteit van de geneeskunde te bewaken, beveelt het artikel aan. Initiatieven die binnen een regulier, wetenschappelijk kader werken – zoals het CIG – tonen dat een integratieve benadering mogelijk is zonder de deur te openen voor onbewezen therapieën.
(1) Naast het item over integratieve geneeskunde bevat de whitepaper ook artikels met als thema:
- Nieuwe studie over vaccinatie en autisme is een politieke stunt
- Remedies bij langdurig covid-19-gerelateerd reukverlies
- Herpeszostervaccinatie en het risico op dementie
- Vaker gezondheidsproblemen bij kinderen na een medisch geassisteerde bevruchting
- Serologische bepaling mazelenantistoffen heeft weinig zin
- Alcoholconsumptie voortaan afgeraden: hoe sterk is het bewijs?
- Kurkumasupplementen, miljarden voor een placebo?
- De serotoninehypothese voor depressie is achterhaald
- Verbeterde analyse van zelfde data doorprikt verband over paracetamol in de zwangerschap en autisme
- Is prostaatkankerscreening aan herziening toe?
