Chips in niemandsland, een boek van beginnend videograaf Thomas Godts en leiderschapsexpert Bart Van der Herten over de psychische kwetsbaarheid van jongeren, wordt verteld vanuit het perspectief van de 17-jarige Thomas die in een psychiatrische jeugdsetting verblijft, en het 'niemandsland' van zijn gedachten en gevoelens verkent met rauwe, absurde en herkenbare verhalen om inzicht te geven in mentale gezondheid. 

Naast Thomas’ vertelling werpt het boek, met bijdragen van psychiaters, therapeuten, onderzoekers en mensen uit het werkveld, een nieuw licht op de geestelijke gezondheidszorg. Het is bedoeld voor jongeren die zoeken én voor iedereen die hen probeert te begrijpen, van ouders tot leerkrachten en hulpverleners. Voor iedereen die weigert te aanvaarden dat het ‘nu eenmaal zo is’

Chips in niemandsland is meer dan een persoonlijk verhaal. Het legt bloot hoe jongeren vandaag vastlopen in een samenleving die worstelt met psychische kwetsbaarheid. Hoe komt het dat zovelen vastlopen? En hoe kan het beter, eerlijker en hoopvoller? In een soms wat absurde stijl doorspekt met humor maar ook pijnlijk herkenbaar, wordt aandacht gevraagd voor psychische problemen bij jongeren.

Rol van psychiatrische ziekenhuizen

In het voorwoord schrijft Bert Lambeir, algemeen directeur Alexianen Zorggroep Tienen, hoe geestelijke gezondheidszorg toegankelijker wordt en hoe taboes afnemen, maar dat dit niet automatisch leidt tot een beter begrip van psychiatrie. De rol van psychiatrische ziekenhuizen verandert: opname wijst vaker op complexe problemen. En dat terwijl de verwachtingen blijven dat psychiatrie zowel ernstige psychische problemen als “het leven” oplost en tegelijk de samenleving ontlast. Die medicalisering en instrumentalisering botsen met wat mensen daadwerkelijk nodig hebben. Het boek toont volgens Lambeir via twee perspectieven (patiënt en afdeling) hoe zorg relationeel en op maat is, zonder standaardtrajecten, en hoe herstel begint bij connectie. Het wil de dialoog openen over wat goede, mensgerichte zorg in de psychiatrie betekent.

Het boek bestaat uit zes hoofdstukken. Aan het laatste en omvangrijkste hoofdstuk, getiteld ‘Perspectieven voor de geestelijke gezondheidszorg’ werkten enkele artsen mee: Kirsten Catthoor (VVP) en Daniel Neves-Ramos (ZAS). Kirsten Catthoor pleit in het boek voor zorgteams die de schakel vormen tijdens de transitieleeftijd. “Werken in een mobiel en interdisciplinair team maakt het mogelijk om samen met de jongere te zoeken naar motivatie. We gaan daarbij ook altijd uit van wat werkt voor de jongere. Als iemand geïnteresseerd is in film, zoek dan een bioscoop waar de patiënt vrijwilligerswerk kan doen, zoals het controleren van de kaartjes, en geef als tegenprestatie de mogelijkheid om gratis naar de film te gaan.”

Beleid en investeringen

Inhoudelijk leverde Daniel Neves-Ramos een belangrijke bijdrage: hij maakte een 'veldanalyse en schreef ook over andere aangehaalde thema's (transitiepsychiatrie, participatie, ...). Daniel Neves-Ramos beklemtoont dat het nodig is om voldoende te investeren in de zorg zodat hulpverleners niet moeten kiezen op basis van schaarste van beschikbare zorg in plaats van de reële zorgnood.

Het financiële model moet de ontwikkeling van kwaliteitsvolle zorgtrajecten faciliteren. “De onderste trappen van de zorgpiramide dienen versterkt te worden, maar wellicht is het op korte termijn nodig om eerst de hooggespecialiseerdenzorg te versterken. Dat kan leiden tot een stabilisering van het zorglandschap. Die lijkt nodig alvorens de nulde, de eerste en de tweede lijn zich op de minder complexe zorgvragen kunnen richten en de evolutie naar complexe zorgvragen preventief beperkt kan worden.”

Verder is ook de stem van arts Robert Vermeiren, een Vlaming uitgeweken naar Nederland en daar een van de vooraanstaande stemmen in de kinder- en jeugdpsychiatrie (Universiteit Leiden), uitermate interessant. Vermeiren legt het verband met zijn eigen kwetsbaarheid, aldus Thomas Godts.

Ook de bijdrage van Denisa Rahovean, kinder- en jeugdpsychiater, loont de moeite.

Opening voor debat

De auteurs zien hun boek niet als een slot, maar een opening voor debat, dialoog en echte verandering. Het is bestemd voor jongeren die denken: ik ben kapot. Maar ook voor ouders die wanhopig zoeken naar houvast. En zeker ook voor hulpverleners die het soms ook niet meer weten, en voor beleidsmakers die durven kijken naar wat er onder de protocollen gebeurt.

De kernvraag in het boek is eenvoudig maar ongemakkelijk: wat gebeurt er wanneer zorg niet meer als zorg wordt ervaren, en wie draagt daar de verantwoordelijkheid voor? En vooral: hoe kunnen we het debat over jeugd en mentale gezondheid menselijker, transparanter en effectiever voeren? Want één ding is duidelijk: er 'is iets aan het gebeuren' bij steeds meer jonge mensen, meent Thomas Godts.

Chips in niemandsland, Thomas Godts, Bart Van der Herten. Uitgeverij Acco, december 2025. 

299 blz., EAN 9789464677331. Prijs: 26 euro.