Alleenstaanden doen aanzienlijk vaker een beroep op de geestelijke gezondheidszorg dan mensen met een partner. Dat blijkt uit een analyse van de Onafhankelijke Ziekenfondsen bij meer dan 312.000 leden tussen 2017 en 2024. De cijfers zijn uitgesproken: wie zonder partner leeft, heeft tot 77% meer kans om een psychiater te zien.
Die kloof beperkt zich niet tot contacten met een psychiater. Over de hele lijn ligt het zorggebruik hoger bij mensen zonder partner. Zij hebben 38% meer kans op chronisch gebruik van antidepressiva en 57% meer kans op chronisch gebruik van antipsychotica.
Ook kinderloosheid hangt samen met een verhoogd gebruik, al is het verband minder uitgesproken: zonder kinderen stijgt de kans om een psychiater te zien met 12%, op antidepressivagebruik met 24% en op antipsychoticagebruik met 73%.
De studie wijst erop dat gezinscontext een belangrijke factor is in het gebruik van mentale gezondheidszorg. Vooral het ontbreken van een partner lijkt sterk door te wegen.
Risicoprofielen
De verschillen worden nog duidelijker wanneer factoren samenkomen. Alleenstaande vrouwen zonder kinderen behoren tot de groep met het hoogste gebruik van antidepressiva en zien het vaakst een psychiater. Bij antipsychotica ligt het gebruik dan weer het hoogst bij alleenstaande mannen zonder kinderen.
Daarnaast bevestigen de cijfers ook de gekende genderverschillen: vrouwen hebben bijna dubbel zoveel kans om antidepressiva te gebruiken en zien ongeveer 49% vaker een psychiater dan mannen. Volgens de onderzoekers wijst dit op een cumulatie van risicofactoren, waarbij sociale en demografische kenmerken elkaar versterken.
Stijgende trend
Tegelijk toont de analyse een algemene stijging van het zorggebruik. Tussen 2017 en 2024 nam het chronisch gebruik van antidepressiva met meer dan 60% toe, terwijl het aantal contacten met een psychiater met ongeveer 30% steeg.
Volgens de auteurs kan die evolutie verschillende verklaringen hebben, zoals een toename van psychische klachten, veranderingen in voorschrijfgedrag of een lagere drempel om hulp te zoeken. Hoewel de studie geen causale verbanden aantoont, leggen de resultaten wel een duidelijke link met sociale factoren. Alleenstaanden ervaren vaker eenzaamheid, wat in de literatuur sterk samenhangt met depressie, angst en een verhoogde zorgvraag.
Eenzaamheid terugdringen
De bevindingen komen op een moment dat het interfederaal plan geestelijke gezondheidszorg voor 2026 wordt voorbereid. Volgens de onderzoekers onderstrepen de resultaten het belang van een bredere benadering van mentale gezondheid, waarbij ook de sociale context expliciet wordt meegenomen.
Dat betekent volgens de Onafhankelijke Ziekenfondsen dat het beleid niet uitsluitend mag focussen op behandeling, maar ook op het actief terugdringen van eenzaamheid. Het versterken van sociale netwerken en het doorbreken van stigma rond psychische problemen worden daarbij naar voren geschoven als belangrijke hefbomen.
